Ölçme Değerlendirme Nedir ?

Her sistem, gerçekleştirdiği etkinliklerin amaca ne derece hizmet edip etmediğini saptayabilmek için öncelikle gerçekleştirdiği etkinlikler hakkında bilgi toplar.Yani ölçme (gözlem ) yapar .
Ve bu toplanan gözlem sonuçlarını yararlanarak bazı sonuçlara, kararlara ulaşmaya çalışır.Bu sonuçlar ilerde yapılacak çalışmalar yol gösterici ve sonuca ulaşma amacını da güder.
EĞİTİM NEDİR?
Bir çok eğitimci “ eğitim” kavramını çeşitli biçimde tanımlamıştır.Günümüzde kabul edilen tanım( Ertürk) tarafından yapılan tanımdır.
EĞİTİM: Bireylere yaşantıları yoluyla istendik ve kalıcı davranışlar kazandırma sürecidir. (1992- 1997) yıllarında yapılan açıklamalarda:
Eğitim: Davranışları istenen yönde değiştirmektir.Burada da görülüyor ki; Eğitim bir sistem görevi üslenmektedir.
BİR SİSTEM OLARAK EĞİTİM:
SİSTEM: Bir dizi amacı yerine getirmek için birbiriyle ilişkisi olan yapıya SİSTEM denir.Örneğin: Okullar,çeşitli kurum ve kuruluşlar gibi yapılar beli bir amaç doğrultusunda oluşturulmuş birer sistemdir.
Bu yapılanma kurumların ileriye dönük çalışmalarında ,hedef belirlemelerin de, bireylerin yeni davranış kazanmalarında ,kazanılan davranışların gelişmesinde ve pekişmesinde bazılarının ise tamamen değiştirilmesinde sistem devreye girer.
Ama; kimi zaman eğitim faaliyetleri sonunda,sistemin amaçladığı davranışlar istenen düzeye gelmemiş olabilir.Bu da kurumların sistem değiştirmelerine ve ya geliştirmelerine neden olur.Bu da sistemin kontrolü ihtiyacını doğurur.
GİRDİ GÖZLEMLER/ SÜREÇ ÇIKTI
Denetim ( değerlendirme)
1-Yukarıdaki sistem şemasına göre , etkileşime sokulacak tüm veriler girilmiştir.Ayrıca bunların içinde de süreci etkileyen ve adı söylenmeyen yasalarla,yönetmelikler de vardır.Girdi değişkenliğinin kalitesi hem süreç hem de çıktı üzerinde etkisi vardır.
Bireylerin davranış değişikliği ,değişen davranışın pekişmesi ve ,eksik davranışların düzeltilmesi hep SÜREÇ içinde olmaktadır.
Yeni davranışların gözlemlendiği ve ortaya çıktığı aşama ise ÇIKTI aşamasıdır.
EĞİTİM SÜRECİ:
Bu süreç dört aşama da incelenir.
* Eğitimde geliştirilmesi amaçlanan bazı davranışların bulunması.
• Bu amaçla bir diz eğitim etkinliklerinin düzenlenmesi.
• Bireyin yeni davranışlar kazanmasının sağlanması
• Kazanılan bu davranışların beklenen düzeyde olup olmadığının denetlenmesidir.
Her sistemde gözlendiği gibi, sistemler bazen doğru çıktılar vermeye bilir.Bunun nedeni de girdilere ve sürece dışarıdan yapılan etkilerdir.İşte sözü edilen bu aksaklıklar giderilmesi ve saptanması,yetersizliklerin belirlenmesinde ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME devreye girer.
Ölçme ve değerlendirme sayesinde sistem kendinde meydana gelen aksaklıkların önemli bir kısmını giderebilir.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME NEDİR?
Eğitimde ölçme, öncelikle bir öğretim etkinliğine dayanır.Değerlendirme ise, bu ölçme sonuçlarına uygun yapılır. Öğretim aynı zaman da”bireyin belli giriş davranışlarıyla sürece katılması öğretme ve öğrenme etkisiyle birey de yaşanan değişim çabasıdır.Sonuçta birey önceden öğrendiklerini yeni davranışlara dönüştürmüştür. Eğer bireyde davranış değişimi yaşanmasa o zaman öğretim etkisizdir.Ve yine kazanılan davranışların hayata geçmesi söz
konusunda ise yine ölçmeye başvurulur.
Bu da ölçme ve değerlendirmenin önemini ön plana çıkarmaktadır.Ölçme değerlendirme sayesinde bir sistem kendisinde meydana gelen aksaklıkların gidermede önemli kısmını saptayabilir ve ancak bundan sonra bu aksaklıkları giderme yoluna bulabilir.
ÖLÇME NEDİR?
“Bir niteliğin gözlemleyip gözlem sonucuna sayılarla veya sembollerle gösterilmesidir.”Veya; ölçme, herhangi özelliği( nesne,olay,durum) o özelliğin niteliğine uygun bir araçla karşılaştırarak, sonucu aracın birimi cinsin ifade etme işidir.
ÖLÇÜM: Ölçme sonunda elde edilen değerlere ölçüm denir.( BOY,AĞIRLIK ) gibi ölçümler doğrudan ölçme özelliğindendir. ( sıcaklık, zeka, başarı tutum,vb ) özellikler de dolaylı ölçme özelliğine örnektir.
DEĞERLENDİRME NEDİR? “Ölçme sonuçlarını bir ölçüte vurarak bir değer yargısına,bir karara ulaşma işlemi” olarak tanımlanır.bütün bunarlın yapılması içinde elimizde ölçme sonuçları ve ölçüt takımları bulunması gerekir.
DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ: Değerlendirmede iki ölçüt vardır.
DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ
Mutlak Ölçüt Bağıl Ölçüt
*Mutlak Ölçüt:Değerlendirilecek gruptan bağımsız olarak,saptanan ve önceden belirlenen bir ölçüttür.
*Bağıl Ölçüt: Değerlendirilecek gruba bağlı ,ve grubun başarısını öne çıkaracak bir değerlendirmedir.
DEĞERLENDİRMENİN AMACI:Belli bir eğitim sürecinin sonunda güvenilir ve geçerli bir yola elde edilen gözlem sonuçlarına dayanarak ve bunları amaca uygun ölçütlerle karşılaştırarak sistemdeki aksaklıları, eksiklikleri belirlemek ve giderilmesi için önlemler alınmasını sağlamaktır.
GÜNÜMÜZDE YAPILAN DEĞERLENDİRME ÇEŞİTLERİ
• Tanımaya ve yerleştirmeye dönük değerlendirme
* İzlemeye dönük değerlendirme
* Düzeye belirlemeye dönük değerlendirme
* Başarıyı değerlendirme
EĞİTİMDE KULLANILAN TESTLERİN HAZIRLANMASINDA İZLENECEK AŞAMALAR
a) Test amacının belirlenmesi
b) Test kapsamında yer alacak davranışların, konu ve düzeylerinin saptanması.
c) Testte kullanılacak uygun soru tipinin belirlenmesi.
d) İlgili soruların hazırlanması
e) Test güçlüğünün belirlenmesi
f) Testin oluşturulması
g) Testin uygulanması
h) Test sonuçlarının değerlendirilmesi
i) Sonuçların istenen amaçlar için kullanılması.
ÖLÇME ARAÇLARINDA BULUNMASI GEREKEN NİTELİKLER:
Güvenilirlik Kullanışlılık Geçerlilik
*GÜVENİRİLİK:Ölçmede yapılan sonuçlara ne derece hata karışırsa ölçme o derece güvenilirdir. bireyler arasında var olan gerçek öğrenme
Farklılıklarını gösterdiği ölçüde yada bireylerin var olan gerçek öğrenme güçlerini ortaya koyduğu ölçüde güvenilirdir.
*GEÇERLİLİK: Bir ölçme aracının geçerliliği o ölçme aracının amacını gerçekleştirme düzeyi ile ilgilidir.Örnek: Bir eğitim süreci sonunda sınav yapmanın amacı, o süreçte kazanılan veya kazanılmayan davranışı ortaya koymaktır.
*KULLANIŞLILIK: Bir ölçme aracının kullanışlılığı ancak; ölçmenin çoğaltılması,,uygulaması, analiz edilmesi, puanlamasıyla ve sınavın duyurulmasıyla
Bu işte harcanan emek ,zaman ve ekonomik olması işidir.
***** Bir testte öncelikle güvenilirlik ve geçerlilik sonra da kullanışlılık dikkate alınmalıdır.
EĞİTİMDE KULANILAN ÖLÇME ARAÇLARI:
Okullarda çeşitli ölçme araçlarından faydalanılır. Hangi ölçme aracının nasıl kullanılacağı konusunda kişi yetkin olmalıdır.
OKULARDA KULANILAN SINAV TÜRLERİ ŞUNLARDIR:
* Uzun yanıtlı yazılı sınavlar
• Sözlü sınavlar
* Kısa yanıtlı sınavlar
* Çoktan seçmeli sınavlar
* Doğru –yanlış ( sınıflandırma gereken ) sınavlar
• Eşleşmeli sınavlar
• Ödevler ve projeler.
*Aşağıda size birkaç sınavla ilgili bilgi verilecektir.
UZUN YANITLI ( yazılı ) SINAVLAR
Az sorulardan oluşur. Yanıtlar sınıflandırılmış olmadığı için ,yanıtlayıcı istediği biçimde cevaplayabilir.Yanıtların doğruluk derecesini,puanlayıcı belirler.Hazırlaması kolay puanlaması güçtür ve hatalara neden olur.
****Yazılı ifade gücünün ölçülmesinde kullanılması gereken, vazgeçilmeyecek bir sınav türüdür.*****
KISA YANITLI SINAVLAR:Hazırlanması emek ve zaman alan bir sınavdır.Çok soruyla öğrenci değerlendirilebilir.Puanlama hatası çok azdır.Yanıtı birkaç sözcük veya cümleden oluşur.
ÇOKTAN SEÇMELİ SINAVLAR: ( TESTLER)
Yazılması uzmanlık gerektirir ve zaman alır.Çok sayıda soru sorulabilir bu da testin güvenirliği ve geçerliliğini saptar Cevaplar seçeneklerin içinde olduğu için rahat bir sınavdır.
ÇOKTAN SEÇMELİ SORULARIN HAZIRLANMSINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KURALLAR:
1) – Sorunun dil ve anlatım yönünden taşıması gereken kurallar
2) –Sorunun bilimsel anlamda taşıması gereken kurallar
3) –Sorunun teknik açıdan taşıması gereken kurallar
a)- Sorunun tümü açısından
b)- Sorunun kökü açısından
c)- Sorunun doğru yanıtı açısından
d)-Sorunun seçenekleri açısından

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE NERELERDE YARARLANILIR?
*Ülkemizde genellikle “düzey belirleme testleri kullanılmaktadır. Bu testler genelde belirli dönemlerde yapılır. Bu sonuçlar genelde bireyin sınıfını geçip geçmeyeceği ile ilgilidir.
* Yine bunun yanında ülkemizde, öğrenim sürecini denetlemek için “izleme testleri ve başarı testleri de kullanılmaktadır. Ancak bu testler ülkemizde yok denecek kadar azdır.Okullarımız ve kurumlarımız bu testler hakkında fazla bir bilgiye sahip değildirler.
Aslında bu testler “öğrenme sürecini, bu süreçteki değişimleri ve gelişimleri , pekişmeleri ve bu konuyla ilgili ip uçları veren, öğrenmelerde meydana gelen hataların, yanlışların,eksiklerin, güçlüklerin belirlenmesini sağlayan testlerdir.
BİR EĞİTİCİNİN ÖĞRETME- ÖĞRENME SÜRECİNİ İZLEME YOLLARI:
ÖNKOŞUL EKSİKLERİ BELİRLEME:
Bazı dersler ve bu derslerin konuları kendi içinde diğer derslerle ilişkilidir.Öğrenmenin gelişmesi bir önceki ders konusuyla ilgilidir.Eğer öğrenci konularda eksik öğrenme veya öğrenememe davranışı kazanmışsa bunu izleyen konularda öğrenme güçlüğü yaşarlar.” Bu nedenle öğretmen konuları derse girerken kısa sorularla yoklayabilir”
BİREYLERİN DERSE HAZIRLIKLI GELİP GELMEMELERİNİ BELİRLEMEK:
Bir dersin öğretmen tarafından bireylere anlatılması yeterli değildir Öğretmen gelecek derse girerken öğrencilerden o dersle ilgili hazırlık çalışması verir. Ve bunu derste kontrol eder.
YENİ BİR KONU İŞLERKEN SORULAR SORMAK:
Öğretmen konularını işlerken, bireyleri, konuya çekmek ilgisini artırmak, ve sürdürmek için öğrenilmeyen noktaları saptayıp hemen tamamlamalıdır.Bunu yaparken de farklı bireylere sorular sorarak konuyu zenginleştirmeli ve konunun anlaşılmasını ve kavranmasını sağlamalıdırlar
ÖĞRENME EKSİKLİKLERİNİ VE GÜÇLÜKLERİNİ BELİRLEMEK:
Öğretmenlerin bir konuyu işledikten sonra ,konunun hedef ve davranışları ile ilgili öğrencilerine sınav uygular .Sınav kısa yanıtlı veya çoktan seçmeli olmalıdır. Öğretmen bireylere öğrenilememiş yerleri sorar.Yeni konuya geçmeden önce eksikler tamamlanır.
BİREYİN BAŞARISINI BELİRLEMEK:(Dersin belirli dönemlerinde erişilen öğrenme düzeyini belirlemek)
Öğretmenler,bir öğretim yılı içinde aralıklarla yaptıkları sınavlarla öğrenmeleri kontrol ederler. ,Bu yolla derslerde kazanılan davranış ve hedeflere ne derece ulaşıldığı veya ulaşılmadığına dikkat çekerler.Bu sınavlar da yapılırken öğretmen kazandırmak istediği davranışların bütünü ölçen sorular sorar.
ÖĞRENMELERİN ÖLÇÜLMESİNDE SORU SORMANIN ÖNEMİ:
Yukarda sayılan ölçütlerin dışında hala gerçekleşmeyen ve eksik kalan öğrenmeler saptandığında zaman yitirmeden tamamlanmalıdır.Bu durumda “soru” ve soru sormak” çok önemlidir.Öğretmenlerin sınıfta en çok kullandıkları yöntemdir.
SORU SORMADA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR:
Öğretmenler sorularını dersin hedeflerine göre oluşturmalıdır.Hangi soruyu nerede hangi amaçla soracağını önceden hazırlanarak yapmalıdır.Sorular öğretme ve öğrenme sürecinde hangi işlevi yerine getirecekse o amaca uygun hazırlanmalıdır.
ÖRNEĞİN:
1- Bir bilgiyi tanıma ve hatırlama
2- Konunun olaylarındaki nedenleri söyleme,özetleme ,örnek verme, genelleme yapma, benzerlik ve farklılık bulma gibi.( yani kavrama)
3- Önceki öğrenmelerin yeni durumlarda kullanılması gibi ( uygulama)
4- Öğrenilen bilgiler arasındaki ilişkilendirme ve ayrıştırma yapabilme( analiz)
5- Yeni özgün, eşsiz bir bütün oluşturma ( sentez)
6- Öğrenilen bilgileri kendi içinde veya kendi dışındaki bilgilerle karşılaştırma( değerlendirme)
Yukarda saydığımız soru çeşitleri birbirlerinden farklı içeriklerle sunulduğu için öğrenme ve öğretme daha etkili ve verimli ve daha denetleyici olmaktadır.( FARKLI AŞAMALI SINIFLAMALARIN OLDUĞU UNUTULMAMALIDIR.)
SORULARIN ÖZELLİKLERİ:
Öğretmenler soracakları sorulardan verim alabilmek için; sorularını bazı ölçme ve değerlendirme kurallarına uygun sormalıdırlar.
1-Soru yalın anlaşılır olmalıdır.
2-Soruyla ölçülmeye çalışılan davranış ne ise, soru sadece o şekilde sorulmalıdır.
3-Soru , derste anlatılan konu ve içeriğine uygun olmalıdır.
4-Soruya verilecek yanıtlar birden çok ise, alınan yanıtlar değerlendirilmeli tek ve kesin yanıtla kalınmalı
5-Soruya doğru yanıt verilmesi, soruyla ölçülen davranış ne ise davranışın beklenen öğrenme düzeyinde olması gerekmektedir.
6-Soru o soruyla ölçülmesi amaçlanan davranışı yeterince öğrenmiş bireylerle yanıtlanmalı, öğrenmemiş bireylere de yanıtlamak için söz hakkı verilmelidir.
SONUÇ OLARAK: Bir dersle ilgili öğretme- öğrenme sürecinin istenen derecede etkili, verimli olması ve öğretim programında yer alan davranışların eğitim süresinde kazanılması ve bunların yakından izlenmesi ve denetlenmesinde yani bu uzun süreçte ölçme ve değerlendirmeden yararlanılmasına ve sonuçlarının etkili kullanılmasına bağlıdır.